شیمی درمانی چیست؟
شیمی درمانی به معنای درمان با داروها و مواد شیمیایی است كه ممكن است به تنهایی یا همراه با درمانهای دیگر به كار رود؛ مثلا در افرادی كه تومور دارند قبل از برداشتن تومور بوسیله عمل جراحی، بیمار شیمی درمانی می شود تا اندازه تومور به قدركافی كوچك شود و برداشتن آن آسانتر باشد. شما ممكن است در یك دوره درمانی تركیبی از چند داروی شیمیایی را دریافت كنید تا احتمال عود و ابتلای مجدد به حداقل برسد.
جراحی و اشعه درمانی از اقدامات درمانی موضعی هستند كه از طریق آنها سلولهای غیرطبیعی در یك ناحیه خاص تخریب یا براشته می شوند. اما شیمی درمانی با تمام بدن شما در ارتباط است.
روشهای شیمی درمانی از نظر داروها، مدت زمان و طول درمان با یكدیگرمتفاوت هستند.
شیمی درمانی چگونه اثر می گذرد ؟
سلولهای طبیعی و غیر طبیعی هر دو در طی چرخه زندگی خود مراحل رشد و تقسیم شدن دارند. شیمی درمانی این چرخه را مختل كرده و درنتیجه سلول می میرد. برخی داروها مراحل خاصی از چرخه زندگی سلول را مختل می کنند، در حالی كه برخی داروهای دیگر تمام مراحل رشد و تولید مثل سلول را تحت تأثیر قرار می دهند. پس به این دلیل است كه معمولاً روشهای درمانی شامل چندین دارو می باشند. تركیبی از داروها، سلولهای بیشتری را از بین برده و بدن را از مقاوم شدن در برابر یك دارو محافظت می كند.
یكی از خصوصیات سلولهای غیرطبیعی این است كه بسیار سریع تكثیر می شوند. شیمی درمانی تمام سلولهایی را كه تكثیر زیاد و سریع دارند از طرق زیر از بین می برد:
ـ متوقف نمودن تولید مثل سلولها
ـ جلوگیری از رشد آنها
ـ تخریب بخشی از سلول
ـ ممانعت از تغذیه سلول
آيا شيمي درماني درد دارد؟
معمولا مصرف داروهاي شيمي درماني دردي بدنبال ندارد. در مورد موارد خوراكي و يا تزريق عضلاني مانند ساير داروهاي هم شكل هستند. در مورد داروهاي داخل وريدي بايد گفت اگر دردي هم داشته باشد در همان موقع زدن سوزن است. بيمار شايد از سوزش خفيفي در جاي سوزن شكايت كند.
بعضي داروها شايد در هنگام تزريق باعث ناراحتي هاي جزئي مثل احساس گرما يا دل بهم خوردگي بشود كه مدت اينگونه عوارض بسيار كوتاه است. اگر دارويي را اشتباهي زير پوست تزريق كنند يا دارو از ديواره رگ به بيرون راه پيدا كند جاي تزريق متورم شده درد شديدي مي گيرد. اگر در وقت تزريق دردي احساس كرديد فورا به پزشك يا پرستار مسئول اطلاع دهيد.
عوارض جانبي شيمي درماني:
عوارضي مانند ريزش مو و احساس خستگي معمولا در هفته هاي اول دوره درمان آغاز مي شود و تا آخر آن ادامه دارد. بعضي ديگر مثل تهوع و استفراغ معمولا يكي دو ساعت پس از تزريق شروع مي شود و حداكثر تا 48 ساعت بعد ادامه پيدا مي كند. عموما اكثرا اين گونه عوارض پس از قطع دارو كم كم از بين خواهد رفت.
بي شك عوارض جانبي چيزهاي چندان خوشايندي نيستند اما اگر آنها را دريك كفه ترازو بگذاريد و بهبودتان را دركفه ديگر، آن وقت مي بينيد كه به تحملش مي ارزد.
در طول درمان كم كم از پاره اي عوارض جانبي كاسته مي شود و اين حاصل سازگاري بدنتان با داروست.
*چرا اينهمه روي تغذيه خوب تاكيد مي شود؟
شما با تغذيه درست و مناسب بهترين فرصت ممكن را براي بدنتان فراهم مي كنيد تا با بيماري دست و پنجه نرم كند. نظر متخصصان اين است كه تغذيه متعادل و متناسب به قدرت بيمار در تحمل عوارض جانبي مي افزايد. تغذيه درست و مناسب يعني انتخاب غذاهاي گوناگون كه ويتامين ها و مواد معدني و پروتئيني و مواد لازم ديگر را به بدن برساند. غذايي بخوريد كه هم كالري كافي براي حفظ انرژي و وزن بدنتان را داشته باشد و هم حاوي پروتئين كافي باشد كه براي بازسازي سلولهاي طبيعي پوست و مو و ساير اندام هايي كه در شيمي درماني آسيب ديده لازم است.
بیمار چند وقت یکبار شیمی درمانی می شود؟ برنامۀ شیمی درمانی بسیار متنوع و متفاوت با یکدیگر است. فواصل و طول شیمی درمانی بستگی دارد به:
· نوع سرطان و میزان پیشرفتگی آن.
· هدف از درمان (از شیمی درمانی برای معالجه، کنترل یا کاهش علائم سرطان استفاده می شود)
· نوع شیمی درمانی
· واکنش بدن بیمار به شیمی درمانی.
ممکن است شیمی درمانی به صورت سیکل هایی داده می شود. هر سیکل، دوره ای از شیمی درمانی است که در ادامۀ آن دوره های باقیمانده داده می شود به عنوان مثال بیمار ممکن است یک هفته تحت شیمی درمانی باشد، بعد از سه هفته استراحت داشته باشد این 4 هفته، یک دوره را تشکیل می دهند، سه هفته استراحت به بدن اجازه می دهد تا سلول های جدید سالمی تولید کند.
داروهای شیمی درمانی چگونه داده می شوند؟
داروهای شیمی درمانی را می توان از راه های مختلفی وارد بد کرد:
· تزریق : شیمی درمانی می تواند به صورت تزریق در عضلۀ بازو، ران، باسن یا درست زیر پوست دربافت چربیِ بازو، پا یا شکم باشد.
· درون شریانی (Intra – arterial [IA]) : دارو را مستقیماً وارد شریان تغذیه کنندۀ تومور کرد.
· داخل صفاقی (Intraperitoneal [IP]) : داروی شیمی درمانی را مستقیماً وارد حفرۀ پری توئن کرد. (حفرۀ پری توئن ارگان هایی مثل روده ها، معده، کبد و تخمدان ها در بر می گیرد)
· درون وریدی (Intravenous [IV]) : دارو را مستقیماً به ورید وارد کرد.
· موضعی : داروی شیمی درمانی به صورت کرم است که بیمار آن را به پوست ناحیه مورد نظر می مالد.
· خوراکی : داروی شیمی درمانی می تواند به صورت قرص، کپسول یا مایعی که باید بلعیده شود باشد.
